Secretaris-generaal van de NAVO in oorlogstijd 2014-2024
Herinneringen.
De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) is een internationale militaire organisatie die in 1949 is opgericht, gebaseerd op overeenkomsten voor wederzijdse verdediging en samenwerking tussen de strijdkrachten. Sinds 2024 heeft de verdragsorganisatie 32 leden.
De samenwerking tussen de leden verliep de afgelopen jaren niet zonder problemen. In 2019 beschouwde de Franse president Macron de NAVO als ‘hersendood’, omdat hij geloofde dat de Amerikaanse president Trump het ‘idee van het Europese project’ niet deelde. Nu, zes jaar later, speelt dit opnieuw. Een groot verschil is wel dat de meeste Europese landen de portemonnee trokken en afspraken maakten om tegen 2035 5% van het bruto binnenlands product (BBP) te besteden aan defensie en bredere veiligheidsinvesteringen.
Jens Stoltenberg, de voormalige minister-president van Noorwegen, bekleedde de functie van secretaris-generaal van de NAVO van 1 oktober 2014 tot 1 oktober 2024. In zijn boek Op mijn post vertelt hij over die jaren, gebruikmakend van algemene informatie, zijn eigen notities en honderden uren aan persoonlijke opnames.
Auteurs
Jens Stoltenberg (1959) is een Noorse politicus en econoom. Hij was gedurende twee termijnen minister-president van Noorwegen (2000-2001, 2005-2013) voor de Arbeiderspartij. Stoltenberg werd bekend om zijn pragmatische aanpak, diplomatieke vaardigheden en vermogen om tussen verschillende bondgenoten bruggen te slaan.
Per Anders Madsen (1955) werkte jarenlang als journalist, redacteur en commentator bij Aftenposten, het grootste dagblad van Noorwegen. Daar hield hij zich voornamelijk bezig met buitenlandse zaken en culturele aangelegenheden. Na een aantal jaren wilde hij in een groter formaat schrijven, omdat hij geïnteresseerd raakte in hoe de houding en keuzes van individuen in bepaalde situaties grote, historische veranderingen kunnen beïnvloeden.
Het boek is ingedeeld in acht delen, die op chronologische volgorde zijn gezet. Hij bespreekt de belangrijkste gebeurtenissen tijdens zijn periode en ook gaat hij in op zijn privéleven, zoals de dood van zijn zus Nini en het overlijden van zijn vader.
Stoltenberg begint zijn verhaal met een proloog. Hij beschrijft hoe de spannende uren verlopen, net voor de Russische invasie in Oekraïne op 24 februari 2022. Als David Cattler (hoofd van de NAVO-inlichtingendienst) hem vertelt dat het aanvalsbevel is gegeven is dat een schok. Kort daarna voert Stoltenberg een gesprek met de Oekraïense president Zelensky over de verdediging, maar moet hij diens voorstel om een no-flyzone in te stellen afwijzen uit vrees voor een escalatie met Rusland.
Vervolgens keren we terug naar de herfst van 2013, de periode waarin de lidstaten zich voorbereiden op het aanstellen van een nieuwe secretaris-generaal. Stoltenberg wordt gevraagd, nadat zijn nieren zijn geproefd tijdens een diner met president Barack Obama. Na interne familietwijfels over zijn bekwaamheid en ongeduld accepteert hij de functie.
Wat volgt zijn jaren waarin Stoltenberg moet navigeren tussen diverse belangen. Zo beschrijft hij zijn confronterende ontmoeting met de Russische NAVO-ambassadeur Alexander Groesjko, die teleurgesteld is over de houding van de NAVO tegenover Oekraïne. Hij krijgt ook te maken met Trumps uitdagende, onvoorbereide toespraak tijdens de opening van het Artikel 5-monument in 2017 in Brussel. Daarnaast roept hij de woede van bondskanselier Angela Merkel over zich af door Rose Gottemoeller als adjunct-secretaris-generaal aan te stellen, wat Merkel ziet als toegeven aan Amerikaanse belangen. Dit zijn voorbeelden die laten zien dat Stoltenberg zich voortdurend op glad ijs begeeft.
Het boek is enerzijds een verslag van wat er is gebeurd en gezegd, in plaats van te beschrijven wie de mensen waren met wie Stoltenberg samenwerkte. Ondanks de focus op ernstige veiligheidskwesties noemt Stoltenberg zijn verslag een ‘liefdesverklaring aan de NAVO en internationale samenwerking’, waarbij hij voortdurend het belang van vrede en democratie benadrukt. Aan de andere kant beschrijft Stoltenberg ook privémomenten, waaronder zijn onvermogen om zijn belofte aan zijn vrouw Ingrid waar te maken door de herhaalde verlengingen van zijn termijn.
De samenwerking met Per Anders Madsen resulteerde in een scherpe, grondige en analytische benadering, mede dankzij het gebruik van honderden uren aan audio-opnamen. De rol van Jens Stoltenberg, geeft een interessant kijkje achter de schermen. Verwacht echter niet dat er belangrijke geheimen worden onthuld en realiseer je dat de visie van Stoltenberg pro-NAVO en dus gekleurd is. Toch blijft het boek boeiend voor een breed publiek dat geïnteresseerd is in sociaal-politieke onderwerpen, met name voor experts op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid.
Een goed geschreven boek dat toont dat politiek vooral mensenwerk is.
Jens Stoltenberg – On my watch. Secretaris-Generaal van de NAVO in oorlogstijd 2014-2024. Co-auteur Per Anders Madsen. Vertaald uit het Engels (On My Watch. Leading NATO in a Time of War) ISBN 978-90-4887180-3 (Hardcover) 432 pagina’s, € 34,99, Amsterdam: Uitgeverij Hollands Diep 2025