Hard werken, hard feesten
Van rebelse avant-gardist tot gevierd, wereldberoemd kunstenaar.
Er ging een schok door de wereld van kunst en cultuur toen Erwin Olaf, zeventien dagen na een geslaagde longtransplantatie, één dag nadat hij met Kevin Edwards in het ziekenhuis zijn zevende trouwdag vierde, alsnog een hartstilstand kreeg. Na twintig minuten van vergeefs reanimeren, moesten de artsen het opgeven. Kevin was onderweg naar het ziekenhuis, maar kwam te laat. En dat terwijl Olaf, nadat hij was bijgekomen van de geslaagde operatie, tegen zijn beste vriendin Shirley den Hartog had gezegd: ‘We gaan nog tien jaar knallen.’ Hij was uitgeput geweest van de ingreep, maar dolblij dat hij weer kon ademen en hij herstelde -volgens Kevin – als ‘een raket’. En toen, op 18 september 2023, begaf zijn hart het. Het was nauwelijks te geloven.
Vijftien zwarte Cadillacs deden op 23 september zijn lichaam uitgeleide. Ze reden langs Studio Erwin Olaf in de IJselstraat in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Daar werkte hij, met zijn assistenten, met vriendin en zakelijk partner Shirley. De auto’s volgden de route die Erwin dagelijks op zijn elektrische fiets aflegde van zijn huis in de Jordaan, vlakbij de Westertoren. Op dát adres heette hij Erwin Springveld, de man die getrouwd was met Kevin Edwards. Op de maandag voor de begrafenis hadden duizenden mensen hem een laatste groet gebracht in de Westerkerk. Erwin lag in een open kist. Het afscheid werd live uitgezonden door de lokale televisiezender AT5. De aanwezigen rouwden om de kunstenaar én om de activist die zich zijn hele leven had gekeerd tegen iedereen die de vrijheid van anderen probeerde in te perken. Ieder die ertoe deed in Erwins leven was aanwezig. Zijn vriend en leermeester Hans Van Manen, Arjan Ederveen, Janine van den Ende, Karin Bloemen, dragqueen Jennifer Hopelezz, Zu Browka en talloze voormalige modellen en medewerkers van de studio. Al die mensen die hadden bijgedragen aan Erwin Olafs bijzondere oeuvre en leven, op welke wijze dan ook.
Erwin Olaf mocht jong gestorven zijn, de verwachting was aanvankelijk geweest dat hij, door een aangeboren longziekte, de zestig niet zou halen. Reden genoeg om in 2019 juist díe verjaardag groots te vieren met tentoonstellingen in het Rijksmuseum in Amsterdam en het Kunstmuseum in Den Haag. Het verlegen jongetje Olaf, dat zich als kind altijd een buitenstaander had gevoeld, besloot op jonge leeftijd al beroemd te worden, vertelde Teun Frieszo, zijn eerste grote liefde. Het vak van studiofotograaf bood hem, zo vond hij, de beste kansen. Daarmee kon hij anderen in zijn studio uitnodigen, hen een zelfgeschapen wereld laten binnenstappen en beelden creëren die hij naar eigen hand kon zetten. Vanuit zijn camera kon hij onbevangen en onbespied aan zijn eigen universum bouwen. En zo is hij blijven werken, zijn hele leven lang. Hij sleepte de buitenwereld zijn binnenwereld in.
Zijn jeugdjaren waren moeilijk, hij worstelde al jong met zijn homoseksualiteit, maar vond zijn eigen weg daarin door vrienden en geliefden van velerlei kleur, vrienden voor wie hij altijd opkwam in de trouw van zijn karakter. In de studio was hij degene die de wereld schiep, daar had hij niets te maken met vooroordelen van buitenaf.
Erwin Olaf wist door zijn ziekte dat hij niet oud zou worden. Daarom wilde hij tijdig zijn nalatenschap regelen. Toen uitgever Ammerlaan met het idee voor een biografie kwam had hij daar eerst weinig oren naar. ‘Zo ijdel ben ik nu ook weer niet. En bovendien, ik leef nog!’ Hij wilde wel meewerken aan een boek. Later, toen hij alsnog begon aan het uitgebreidere opruimwerk realiseerde hij zich dat het vertellen van het verhaal van zijn leven als activist voor de queergemeenschap, wellicht toch – via interviews – door een ander moest gebeuren.
Auteur
Mischa Cohen werd geboren in Amsterdam. Hij is neerlandicus en publicist. In 2011 verscheen in eigen beheer Mijn naam is Cohen. Onder die titel maakte hij met fotograaf DaniëlCoheneen boek en een gelijknamige tentoonstelling. Met fotogaaf Carel van Heespubliceerde hij Weerstand; Leven met aids.
Voor die Fucking datum, een interview met Liewe van Gogh, de zoon van Theo van Gogh,over de nasleep van de moord op diens vader, ontving Mischa Cohen de journalistieke prijs De Tegel. Zijn verhaal over de redactie van Charlie Hebdo na deterreuraanslag werd door Mercur genomineerd als beste tijdschriftreportage.
Als redacteur van het weekblad Vrij Nederland schreef Cohen artikelen over de fotografie van onder anderen Erwin Olaf, Bertien van Manen, Rineke Dijkstra, Dana Lixenberg, Ad van Denderen, Hans van der Meer en Bert Nienhuis.
Samen met Harm Botje schreef hij in 2020 Mijn meningen zijn feiten, over de extreemrechtse politicus Thierry Baudet. In 2017 verscheen De nazi-leerling, over Dick Woudenberg, zoon van NSB Tweede Kamerlid Hendrik Jan Woudenberg. Het boek laat zien hoezeer de opvoeding door de nazi-vader de zoon van jongs af aan volledig hersenspoelt.
Erwin Olaf Springveld is een volmaakte, een boeiende en prachtige biografie. Openhartig, weemoedig, soms treurig en verbijsterend, maar altijd vol liefde. De mens en kunstenaar Erwin Olaf krijgt hiermee een portret zoals hij zelf zo vaak van anderen heeft mogen maken, als een Rembrandt in zijn vak, een ware meester met kleur en licht.
Het boek is schitterend geschreven, prachtig om te zien met alle beelden van de meesterfotograaf uit diens eigen werk, maar ook door de vele foto’s die voor deze publicatie werden afgestaan door vrienden en geliefden.
Een biografie van topkwaliteit.
Mischa Cohen – Erwin Olaf Springveld. ISBN 978-20-295-4191-6, 653 pagina’s, € 49,99. Amsterdam: De Arbeiderspers 2024.