Een oude haai jubileert
Het boek van de allereerste blockbuster.
#ven wat cijfers: 88% van de volwassenen van 65 jaar en ouder heeft ‘hem’ gezien, 91% van de 50- tot 64-jarigen en voor 78% van de 30- tot 49-jarigen geldt hetzelfde. De jongeren scoren iets lager: van de 18- tot 29-jarigen heeft 53% ‘hem’ gezien. Hem? Wie is ‘hem’? Wel, JAWS natuurlijk! De allereerste zomer blockbuster, geregisseerd door Steven Spielberg naar het gelijknamige boek van Peter Benchley. Jaws, het is Engels voor kaken. En wie dát weet, dat van die kaken en die blockbuster, weet meteen waarover de film gaat, over de witte haai, die rondzwom voor de kust bij de badplaats Amity op Long Island, aan de Atlantische kust. En over de ijzingwekkende film die over die haai is gemaakt, een film die iedereen, wereldwijd in zijn greep hield.
Een jonge vrouw gaat zwemmen op een warme, al wat schemerige zomeravond en ze komt nooit meer thuis. Vanuit de diepte van de oceaan komt er een onzichtbare dreiging op de nietsvermoedende vakantiegangers af. Want als het lichaam – of eigenlijk: wat er van haar lichaam over is – van de jonge vrouw aanspoelt, is het duidelijk dat zij niet verdronken is. De sporen van haaientanden zijn zichtbaar, die hebben haar lichaam verwoest.
Het stadsbestuur van Amity wil het gebeuren stilhouden. Ze zijn als de dood dat de toeristen, belangrijke bron van inkomsten voor de badplaats, weg zullen blijven uit angst voor de haai. Maar er moet iets gebeuren, dát wel. De haai moet worden gedood, gevangen, verdreven, wat dan ook. Hij moet weg uit de zee waar hij zwemt en als menseneter optreedt. Voorlopig zwijgen ze echter. Maar de haai komt terug en slaat opnieuw zijn dodelijke slag.
De angst slaat nu echt toe. Politie-inspecteur Martin Brody sluit – ondanks hevig protest van het gemeentebestuur – de stranden. Brody trekt zich niets van de tegenwerking aan. Hij voelt zich verantwoordelijk voor de veiligheid van de mensen en met de haai voor de kust dreigt de dood.
Drie mannen, allemaal experts op hun terrein, gaan achter de haai aan. Maar die laat zich niet zomaar vangen. Er volgt een ijzingwekkende achtervolging. Wie wint? De haai of de mannen?
Auteur
Peter Benchley (1940–2006) was een Amerikaanse auteur die internationaal bekend werd door zijn boek Jaws. Hij baseerde het verhaal op waargebeurde haaienaanvallen voor de kust van New Yersey. Benchley’s boek wijkt behoorlijk af van de film. Jaws, de film, gaat over de jacht op de haai. Het boek gaat meer over de situatie in het dorp Amity. Benchley zelf vond dat kennelijk geen probleem. Toen Steven Spielberg zijn boek wilde gaan verfilmen en de zee in plaats van het land als decor wilde kiezen, schreef Benchley zelf het scenario voor de film.
Benchley schreef ook The Deep en The Island. Ook die boeken werden verfilmd.
Het boek Jaws komt uit als goedkope jubileumuitgave. Vijftig gouden jaren lang heeft de film bewezen dat hij mensen in de greep houdt.
Denk niet: ik heb de film gezien, dus ik hoef het boek niet meer te lezen. Integendeel. Zoals gezegd: de strijd op zee beheerst de film, de angst op het land het boek. Beide draaien ze om de haai. Beide, de film en het boek, zijn het waard om te her-zien en te her-lezen. Al zullen er meer filmkijkers – zo werkt dat nu eenmaal – dan boeklezers zijn geweest.
Dat kan dan nú worden goedgemaakt.
De spanning is voelbaar en leesbaar. Duik in Jaws. Thuis bent u veilig voor zijn dodelijke tanden.
Een geweldig goed boek.
Peter Benchley – Jaws. De zomer van de witte haai. Vertaald uit het Engels Jaws door A. M. Braunet. ISBN 978-90-417-1653-8, 303 pagina’s, € 11,00. Amsterdam: Uitgeverij Rainbow 2025.