Roerige tijden in de zestiende eeuw
Hoe ontkom je aan de inquisitie?
Deze historische roman beschrijft de Europese geschiedenis van 1522 tot 1584. Het is geen saai geschiedenisboek. De personages komen uit drie families. Een centraal thema is de opkomst van de protestantse godsdienst en de fanatieke bestrijding daarvan door de Spaanse inquisitie. Het verhaal begint op het eiland Rhodos waar sprake is van een Ottomaanse belegering. Daarna verplaatst de handeling zich naar de Spaanse stad Sevilla en later naar de Nederlanden. Het boek wordt afgesloten met de moord op Willem van Oranje in Delft.
Auteur
Arthur Maertens (1961) woonde en werkte in verschillende landen. Zijn ontmoetingen met diverse culturen en zijn fascinatie voor geschiedenis inspireerden hem tot het schrijven van dit boek.
In Sevilla was de inquisitie zeer actief. Alonso Cruz spoorde ketters op, soms werden ze gemarteld en gedood op de brandstapel. De spaarzame protestanten moesten zich verborgen houden. De familie Alcaraz had een smederij. Diego Alcaraz sr. bevond zich in Genève, de stad van Calvijn. Zijn zoon, die sympathieën voor de protestanten had, dreef de smederij. Om zijn arrestatie te voorkomen vluchtte hij naar Lissabon, werd daar alsnog gearresteerd door Cruz. Een Nederlandse matroos bevrijdde hem, waarna hij per schip naar Amsterdam reisde. Diego is de hoofdpersoon.
Behalve aandacht voor de wreedheden van de Spanjaarden is er ook ruimte voor romantiek. Het gaat om de onmogelijke liefde tussen de smid Diego Alcatraz en Isabella, de dochter uit de deftige en machtige familie Cruz. Alonso is haar vader. Behalve standsverschil is er ook verschil van godsdienst. Het is mooi te zien dat ware liefde tegen veel bestand is.
Een belangrijk deel van het boek is gewijd aan de opstand van de Nederlanden tegen de Spaanse koning. Het is een geleidelijk proces, dat begint met het smeekschrift van de edelen, een verzoek voor verzachtende maatregelen van de inquisitie. Het smalende commentaar is dat het slechts om gueux gaat, bedelaars. Langzamerhand ontstaat een groep die zich gewelddadig wil verzetten, ze noemen zich geuzen. Een belangrijke groep is die van de watergeuzen. Eén van hun eerste wapenfeiten is de verovering van Den Briel. In de geschiedenisles van vroeger was dit een heldenverhaal. Maertens geeft een ontluisterende versie en Dat een vernietigend oordeel over de geuzen, een stelletje ongeregeld.
Steeds meer steden ontdeden zich van het Spaanse bewind. Ook Haarlem verklaarde zich voor de prins. De Spanjaarden begonnen een beleg. Dat beleg wordt uitvoerig beschreven. Ook Diego Alcaraz speelt hier een rol. De bekende figuren als Ripperda en Kenau Simonsdochter Hasselaar worden eveneens vermeld. De nadruk wordt gelegd op de overgave en de wraak en wreedheden van de Spanjaarden. Hoewel plundering was afgekocht, werden honderden Haarlemmers vermoord, vaak onthoofd. Diego wordt geboeid in het Spaarne gegooid.
Een belangrijke figuur in de opstand van de Nederlanden tegen de Spaanse koning is Willem van Oranje. Wonderlijk genoeg wordt aan hem weinig aandacht besteed, steeds wat zijdelings. Wel wordt uitvoerig stilgestaan bij de moord op de prins in Delft. Duidelijk wordt beschreven dat deze moord met wat meer oplettendheid van de bewakers voorkomen had kunnen worden. Het is wel heel toevallig dat onze held Diego in deze geschiedenis een belangrijke rol speelt.
Het is knap hoe de schrijver er in geslaagd is om een belangrijk deel van de Nederlandse geschiedenis in romanvorm na te vertellen.
Arthur Maertens – De ring van vergelding. ISBN 978-94-6511-652-5, 295 pagina’s, € 22,50. Eigen beheer 2025.