Het dagelijkse leven ten tijde van Hitler
Het verhaal van Klara, Lore en Georg.
Vanaf de eerste bladzijde wordt de lezer ondergedompeld in de samenleving gedurende de tijd van Hitler en het opkomend nazisme. Het verhaal begint heel opgewekt en romantisch. Jongeren helpen bij het binnenhalen van de oogst. Georg is bezig bij een kar waar een beeldschoon meisje boven op de korenschoven zit. Samen met andere meisjes neemt ze de schoven aan en stapelt die op. Het gelukt Georg met het meisje samen te werken. Hij doet extra zijn best. Helaas gelukt het niet om haar aan te spreken. Ze woont elders en is direct naar huis gegaan. Georg is echter voorgoed verliefd op Lore. ‘s Avonds is het feest. Voor de lezer is het schrikken als de burgemeester ‘Heil Hitler’ roept. Ineens besef je dat het om nazi-Duitsland gaat.
Auteur
Martin Michael Driessen (1954) is opera- en toneelregisseur, vertaler en schrijver. In 1999 debuteerde hij met de roman Gars. Zijn schrijverscarrière begon pas echt in 2012 met de roman Vader van God. Met Rivieren won hij de ECI-literatuurprijs. Zijn roman De pelikaan werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs. Daarna verschenen de verhalenbundel Mijn eerste moord, de schelmenroman De heilige en de novelle Het licht aan het einde van de loop. Zijn boeken zijn in vele talen vertaald.
Centraal in de roman staan drie personen, Klara, Lore en Georg. In korte hoofdstukken komen zij wisselend aan de beurt. Zij groeien op in de tijd van het Derde Rijk. De grote vraag is hoe zij staan tegenover het zich ontwikkelende nazitijdperk. Bijna vanzelfsprekend treden zij toe tot diverse organisaties. Al heel jong bezoekt Lore het Turnfest en ziet ze de Führer. Haar verhouding met de SS’er Henning Behn leidt er toe dat ze een fanatieke nazivrouw wordt. Als Klara een mooie baan krijgt aangeboden moet ze lid van de partij worden. Waarom niet? Het was een logische stap want iedereen was lid van de partij. Georg was in zijn jeugd lid van de Hitlerjugend en hij profiteerde van de voordelen, schermen en zweefvliegen, maar als volwassene heeft hij zich afgekeerd van de dweperijen van zijn jeugd. Het Derde Rijk was niet het zijne. Door de aanwezigheid van de schikgodinnen hebben de drie geen vrije keuze, hoewel ze soms toch grotendeels hun eigen weg gaan.
Driessen is een begenadigd verteller, dat blijkt al in het eerste verhaal over het oogstfeest, maar ook uit het verslag van de treinreis van Klara. Ze is klein van gestalte en heeft een klompvoet. Ze realiseerde zich dat ze nooit door een jongen gevraagd zou worden. Daarom koos ze voor de liefde voor Jezus. Ze wilde non worden in het Ursulinenklooster van Ratibor, vlak bij de Poolse grens. De lange treinreis wordt heel smaakvol verteld. Haar reis is echter tevergeefs, want moeder-overste weigert haar: een bruid van Christus hoort perfect te zijn.
Afgewezen als non, maar ondanks het feit dat in het Derde Rijk geen plaats is voor onvolmaakte mensen krijgt Klara een topbaan aangeboden door de Reichsführer SS Himmler. Zij krijgt de leiding over Lebensborn kindertehuizen, waar kinderen van oorlogsweduwen, echte Ariërs, genetisch perfecte mensenkinderen worden grootgebracht. Ze krijgt een grote Mercedes, Lore wordt haar chauffeur.
Georg is een opvallende persoon: hij is de enige die niet enthousiast is over het Derde Rijk. Hij ontkomt niet aan de dienstplicht, maar is heel passief. Hij gaat met zijn eenheid naar Frankrijk, waar hij een relatie krijgt met een Franse vrouw. Als hij moet vechten probeert hij niemand te raken. Op 19 maart 1945 wordt hij krijgsgevangen gemaakt en overgebracht naar een kamp in Colmar.
Lore is als personage het boeiendst. Ze maakt een enorme ontwikkeling door. De grootste verandering vindt plaats door haar relatie met Henning Behn. De briefwisseling met hem als hij vecht aan het Oostfront is heel boeiend en interessant. Zij schaart zich helemaal achter het ideaal van het Derde Rijk. Een mooie verandering is als ze chauffeur wordt van Klara. Als chauffeur is Lore zeer bekwaam. Het verslag hiervan vormt een positief gedeelte in het boek. Toch eindigt het heel slecht met Lore, het lijkt wel of ze gestraft wordt.
In een interview zegt Driessen dat hij geen realistische roman wilde schrijven. Hij noemt zijn boek een fantasmagorie, er is dus plaats voor magie en fantasie. Daarmee is de aanwezigheid van de schikgodinnen ook gerechtvaardigd. Zoals Driessen ze beschrijft vormen ze een komisch onderdeel van de roman. Ze vertonen veel menselijke trekjes: Die Pernod in Verdun smaakte echt beter dan dit spul. Ze spelen een spel met mensen en winnen. Van de winst gaan ze curryworst met pommes eten.
Liefde in het derde rijk een heel bijzondere, originele en in zekere zin gewaagde roman. Driessen beschrijft de Duitse kant van de oorlog. Nog vele Nederlanders denken heel negatief over het Duitsland van de Tweede Wereldoorlog en sommigen zullen ongemakkelijk worden als ook positieve kanten genoemd worden van het Derde Rijk.
Driessen is er heel goed in geslaagd om zich in te leven in het leven van de Duitsers destijds. Hij laat de feiten voor zichzelf spreken zonder een mening te geven. Zijn stijl is weer als vanouds zeer verzorgd, echt literatuur.
Martin Michael Driessen – Liefde in het Derde Rijk. ISBN 978-90-2825-200-4, 242 pagina’s, € 25,00. Amsterdam: Uitgeverij Van Oorschot 2025.